Khi tìm hiểu các kênh giữ tiền có lãi cao hơn sổ tiết kiệm thông thường nhưng vẫn an toàn, nhiều người gặp khái niệm "chứng chỉ tiền gửi". Đây là sản phẩm do chính ngân hàng phát hành, thường niêm yết lãi suất hấp dẫn hơn gửi tiết kiệm cùng kỳ hạn. Nhưng đổi lại có những ràng buộc cần hiểu rõ. Bài viết này giải thích chứng chỉ tiền gửi là gì, khác sổ tiết kiệm thế nào, và ai nên cân nhắc sản phẩm này.

Chứng chỉ tiền gửi là gì?

Chứng chỉ tiền gửi là một loại giấy tờ có giá do ngân hàng phát hành để huy động vốn từ người dân, xác nhận bạn đã gửi một khoản tiền và sẽ được hưởng lãi theo điều khoản ghi trên đó.

Về bản chất, nó cũng là một hình thức bạn cho ngân hàng vay tiền và nhận lãi, giống sổ tiết kiệm. Nhưng có vài đặc điểm riêng:

Lãi suất thường cao hơn. Ngân hàng phát hành chứng chỉ tiền gửi thường vào những đợt cần huy động một lượng vốn lớn cho kế hoạch trung và dài hạn, nên sẵn sàng trả lãi nhỉnh hơn so với sổ tiết kiệm cùng kỳ hạn để thu hút người mua. Đây là sức hấp dẫn chính của sản phẩm này.

Kỳ hạn thường dài và cố định. Chứng chỉ tiền gửi hay đi kèm các kỳ hạn dài như 18, 24, 36 tháng hoặc hơn. Ngân hàng phát hành theo từng đợt với số lượng và điều khoản nhất định, không phải lúc nào cũng có sẵn để mua như sổ tiết kiệm.

Là giấy tờ có giá. Vì là giấy tờ có giá, tùy điều khoản phát hành, chứng chỉ tiền gửi có thể được chuyển nhượng, cho tặng hoặc dùng làm tài sản cầm cố để vay vốn, tạo một mức linh hoạt nhất định.

Cần nhấn mạnh: đây vẫn là sản phẩm của ngân hàng, không phải kênh đầu tư rủi ro. Phần gốc của bạn không lên xuống theo thị trường như cổ phiếu. Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ và mức độ thanh khoản có khác biệt so với sổ tiết kiệm thông thường, sẽ bàn ở phần sau.

Chứng chỉ tiền gửi khác sổ tiết kiệm ở những điểm nào?

Để quyết định có nên mua hay không, hãy đặt hai sản phẩm cạnh nhau theo các tiêu chí quan trọng.

Về lãi suất. Chứng chỉ tiền gửi thường có lãi cao hơn sổ tiết kiệm cùng kỳ hạn một khoảng, đây là điểm cộng lớn nhất.

Về tính linh hoạt và thanh khoản. Đây là điểm cần cân nhắc kỹ nhất. Sổ tiết kiệm cho phép bạn rút trước hạn bất cứ lúc nào, chỉ là chịu lãi không kỳ hạn. Nhiều chứng chỉ tiền gửi, ngược lại, không cho phép rút trước hạn trong suốt kỳ hạn, hoặc chỉ cho rút với điều kiện rất hạn chế. Nếu cần tiền giữa chừng, bạn có thể phải chuyển nhượng cho người khác hoặc cầm cố để vay, thay vì tất toán dễ dàng. Hãy đọc kỹ điều khoản này trước khi mua.

Về tính sẵn có. Sổ tiết kiệm luôn có thể mở bất cứ lúc nào. Chứng chỉ tiền gửi chỉ được phát hành theo từng đợt, nên bạn phải canh đúng thời điểm ngân hàng mở bán.

Về cơ chế bảo vệ. Tiền gửi tiết kiệm tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi được bảo vệ bởi Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong hạn mức. Với chứng chỉ tiền gửi, phạm vi áp dụng của bảo hiểm tiền gửi có thể khác nhau tùy loại sản phẩm và quy định hiện hành, nên bạn cần hỏi rõ ngân hàng và kiểm tra từ nguồn chính thức của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.

Tóm lại, chứng chỉ tiền gửi đổi tính linh hoạt lấy lãi suất cao hơn. Nó phù hợp với khoản tiền bạn chắc chắn để được lâu, nhưng kém phù hợp với tiền có thể cần dùng đột xuất.

Ai nên cân nhắc mua chứng chỉ tiền gửi?

Sản phẩm này không dành cho tất cả mọi người. Hãy tự hỏi mình một số câu hỏi.

Bạn có khoản tiền thực sự nhàn rỗi dài hạn không? Nếu bạn có một khoản chắc chắn không cần đụng đến trong nhiều năm, và muốn lãi cao hơn sổ tiết kiệm mà không chấp nhận rủi ro mất gốc của các kênh đầu tư, chứng chỉ tiền gửi là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Bạn đã có quỹ dự phòng riêng chưa? Vì chứng chỉ tiền gửi kém thanh khoản, bạn chỉ nên mua sau khi đã xây dựng quỹ dự phòng linh hoạt 3 đến 6 tháng chi phí sinh hoạt ở nơi dễ rút. Đừng dồn tiền dự phòng vào sản phẩm khó rút trước hạn.

Bạn đã đọc kỹ điều khoản chuyển nhượng và rút trước hạn chưa? Trước khi đặt bút, hãy hỏi nhân viên ngân hàng rõ ba điều: có được rút trước hạn không và nếu được thì điều kiện thế nào; có được chuyển nhượng không và thủ tục ra sao; sản phẩm này có thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi không.

Nếu câu trả lời cho những câu hỏi trên đều thuận lợi và bạn ưu tiên lãi cao hơn sự linh hoạt, chứng chỉ tiền gửi có thể là một cách giữ tiền hiệu quả. Nếu bạn coi trọng khả năng rút linh hoạt, sổ tiết kiệm thông thường vẫn phù hợp hơn.

Những câu hỏi thường gặp

Chứng chỉ tiền gửi có rủi ro mất gốc không? Khác với cổ phiếu hay trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ tiền gửi do ngân hàng phát hành cho bạn một khoản gốc và lãi cố định, không lên xuống theo thị trường. Rủi ro chính liên quan đến khả năng chi trả của ngân hàng phát hành, vốn được giám sát bởi Ngân hàng Nhà nước.

Mua chứng chỉ tiền gửi rồi cần tiền gấp thì làm sao? Tùy điều khoản, bạn có thể chuyển nhượng cho người khác hoặc cầm cố để vay tại ngân hàng. Nhiều loại không cho rút trước hạn trực tiếp. Đây là lý do chỉ nên dùng tiền thực sự nhàn rỗi.

Lãi chứng chỉ tiền gửi có bị đánh thuế không? Như lãi tiền gửi tiết kiệm cá nhân, bạn nên cập nhật quy định thuế hiện hành từ nguồn chính thức của Bộ Tài chính, vì quy định có thể thay đổi.

Kết luận

Chứng chỉ tiền gửi là sản phẩm huy động vốn do ngân hàng phát hành, thường có lãi suất cao hơn sổ tiết kiệm cùng kỳ hạn nhờ kỳ hạn dài và cam kết chắc chắn hơn từ người mua. Đổi lại, nó kém linh hoạt: nhiều loại không cho rút trước hạn dễ dàng và chỉ phát hành theo từng đợt. Sản phẩm này phù hợp với khoản tiền thực sự nhàn rỗi dài hạn, sau khi bạn đã có quỹ dự phòng riêng, và chỉ nên mua khi đã đọc kỹ điều khoản chuyển nhượng, rút trước hạn cũng như phạm vi bảo hiểm. Nếu coi trọng sự linh hoạt, sổ tiết kiệm vẫn là lựa chọn nền tảng an toàn hơn.